Gandalf is een personage uit de boekenreeks The Lord of the Rings van J.R.R. Tolkien. Hij is een tovenaar die de wereld Middle-earth bewaakt en beschermt. Hij is een van de meest krachtige wezens in Middle-earth en is een van de leiders van de Vrijheidsstrijders. Hij is een wijze en krachtige leider die veel kennis heeft over magie en de geschiedenis van Middle-earth.